Xalqımızdın’ a’yyemgi bay tariyxına na’zer taslaytug’ın bolsaq, watanımız a’zelden-aq milliy qa’diryatlardın’ oshag’ı bolıp kelgen. Sol sebeplide Prezidentimiz I.A.Karimov “Biz kimligimizdi an’lawımız ushın tariyxımızdı, u’rip-a’detlerimizdi an’lawımız kerek” – degen edi. Sonlıqtanda milliyligimizdi qorg’aw, u’rip-a’detlerimizge a’mel qılıw, bu’gingi ku’ni biz jaslardın’ en’ baslı wazıypalarınan biri. Sebebi, ha’r bir millet o’zinin’ usı u’rip -a’detleri menen bir-birinen ayrılıp turadı. Usı u’rip-a’detlerimizge meditsinalıq jaqtan na’zer awdaratug’ın bolsaq, aldın ala onın’ adam den sawlıg’ı menen bekkem baylanısta ekenligin ha’m paydalı ta’replerin atap o’tiwimiz sha’rt.

Shan’araqta, ku’ndelikli turmısta awqatlang’anda da’sturxang’a en’ birinshi “nan” qoyıladı, son’ basqaları ( shay, salat, miywe, awqat h.t.b) tartıladı. Sebebi, nan birinshi bolıp jelinse as sin’iriw ag’zalarının’ iskerligi a’ste isley baslaydı. Sonday-aq awqat tartılg’anda en’ birinshi bolıp jası u’lkenler baslap beriwi kerek ekenligi talap etiledi. Bul insandi psixologiyalıq jaqtan sabırlılıqqa, awızbirshilikke, sıylasıqqa alıp keledi. Biz bunday sıylasıqtı ha’r bir shan’araqta ko’riwimiz mu’mkin, sebebi “Qus uyada ko’rgenin qıladı”-delingen. Bulda bizge ata-babalarımızdan o’tip kiyatırg’an u’rip-a’detlerdin’ biri. Egerde awıllarda en’ birinshi bolıp kimnin’ palız o’nimleri, miyweleri pisse yaki qandayda bir tag’am (tan’qalarlıq) balıq, tort sıyaqlılardı pisirse, da’rhal jeti qon’sısına tarqatadı. Bul jerde adamlardag’ı retseptorlardın’ qozıwına dıqqat awdarılg’an. Sebebi, retseptorlar (ko’zdegi, murındag’ı, qulaqtag’ı) qozıwı arqalı adamlarda bezler iskerligi asıp ketedi, son’ asqazanda sol zatqa bolg’an shire ajırala baslaydı. Eger bul zattı jemese, asqazandag’ı shire asqazan jarasına alıp keledi. Sonın’ ushında tandır basına barıp qalsan’, nan jawıp atırg’an jen’geler “nan jen’”-dep mira’t etedi. Kishi jastag’ılar kelip, nan jewge uyalsa, onı ha’r qıylı zatlardı aytıp (qızın’ taslap ketedi-degen sıyaqlı) ku’limsirep, qorqıtıp jegizedi. Al, analarımız, jen’gelerimiz, ajapa-sin’lilerimizdin’ azanda erte turıp u’y a’tirapların sıpırıwın alıp qarayıq. Bul bir ta’repten a’tirap-ortalıqtı gigenalıq jaqtan taza tutıw bolıp esaplanadı. Sebebi, “saw denede- salamat aqıl”-deydi dana xalqımız. Sonday-aq Ramazan ayında oraza tutıw bul barlıq musılmanlarg’a ta’n pazıylet. Bunın’ den-sawlıqqa paydalı ta’repi dieta tutıw bolıp, adamdag’ı artıqsha jıynalg’an maylardın’ sarıplanıwı menen xarakterli boladı. Ulıwmalastırıp aytqanda “den-sawlıq – teren’ baylıq”, onı izertlew okeang’a tu’sken menen barabar. Bizden tek g’ana o’z den-sawlıg’ımızg’a u’lken itibar beriw talap etiledi. Sebebi, “keleshegi salamat jurt qu’dretli bolar, qu’dretli jurttın’ keleshegi bay bolar”- dep biykarg’a aytılmag’an.


Tash PMI No’kis filialı
Emlew isi fakulteti 4 basqısh
studenti On’g’arbaev.D