Бала ўағымыздан қаламыздың сыртында жайласқан ашшы көлге барып шомылып, ўақтымызды шадлы өткеретуғын едик. Лекин кейинги ўақытлары қала халқы ашшы көлге барып дем алғанды қойды. Бул ҳаққында «Еркин Қарақалпақстан» газетасында Кеңесбай Қунназаровтың мақаласында атап өтилген еди.

Пайтахтымыз турғынларының арасындағы «ашшы көлдиң суўы патасланыпты, шомылыўға болмайды» деген гәплери қанша дәрежеде ҳақыйқатлыққа жақын екенлигин билиў ушын базар жайдан «52» жөнелисли таксиге минип көл тәрепке жол алдық. Туўрысын айтыўымыз керек, бәндиргиден көлге шекемги аралықтағы бурын қалың тораңғыллық пенен путалықтың сийрексип қалғанлығын көрип адамлар арасында айтылып атырған гәплерде жан бар екенлигине исенгендей болдық. Бизлер көлге таза суў қуятуғын жап тәрептен яғный бурынғы балалардың дем алатуғын «Жулдызша» лагери менен тоғай хожалығына тийисли болған территорияның дәл ортасынан бардық. Көлге қуйып турған жап батыл болған, суў қашан түскени белгисиз.

Көлдиң өзиде жағадан бираз алыслап кетипти. Бурынғы көлдиң орнында ашшы дуздан ибарат шор тақырлық пенен қамыслық пайда болған. Көлдиң еки бойын жағалап исленген дем алыў орынлары да көримсиз жағдайға келип қалған. Пайтахтымыз турғынлары арасында даўрығы шыққан «Эльдорадо» халыққа хызмет көрсетиў орны да жақсы күнлерден үмит еткен байтерек киби қаңырап қалған. Суўдың жағадан узақласқаны ҳәм дем алыў ушын қолайлы шараят жаратылмағанлығы себепли пуқараларымыздың да бул жерде дем алыўға деген талабы төменлеп кетти. – Көлге суў түспегенлигине көп ўақыт болып кетти. Таза суў түсип турмағаннан соң, балығы да қуртылып қалады екен. Бурын суў мына көрип турған жасалма дем алыў орнына шекем келип тур еди. Суў түсип турған ўақытлары «Карақалпақавтожол» ға тийисли аймақта ҳәўиз бар еди. Онда балық өршитилди. Егер усылай даўам ете берсе, үш-төрт жылдан соң көлдиң қурыйтуғыны анық,-дейди күйинип усы аймақ турғыны Азамат.

Бизде өз гезегинде әтирапты бираз араладық, көлдиң жағадан кашықлап баратырғаны аянышлы. Көлдиң толық қурып қалғаны Арал теңизиниң қурып қалғаны киби қаламыздың экологиялық жағдайына тәсир етпеўи мүмкин. Бирақ, көлдиң қурып барыўы екинши мәселе, әтираптың тәбийғый орталығының төменлеўине алып келеди. Яғный итибарсызлықтың нәтийжесинде көлдиң әтирапын орап алған нешше жыллық тораңғыллық пенен путалықтың жоқ болып кетиў қәўпи пайда болады. Тәбийғый жасыл белбеў (зеленый зона) жоқ болады. Жасыл белбеўдиң набыт болыўынан қаламызға ушып келетуғын шаң-тозаңның муғдары артып барады. Көлдиң қурып баратырғаны және бир фактор, Нөкис районы аймағына тийисли «Қаттыағар» каналындағы «Бестарнаў»дың әтирапының қаламыз халқының дем алыў орнына айланып қалғаны менен байланыслы. Тәбияты сулыў, еки әтирапы тораңғыллық пенен қоршалған орынның дем алыў орнына айланғаны да туўры болмаса керек. Себеби, биз қәлесекте қәлемесекте дем алыўшылар бул орынға өз шығындысын таслап кетеди, от жағады. Бул өз гезегинде тораңғыллардың өсип-өниўине тәсир етеди.
Солай екен, ашшы көлди сақлап қалсақ тәбийий орталықты сақлап қалған боламыз.


Ҳүрмет Атажанов,
Журналист.
Сүўретте: Ашшы көлдиң бүгинги ҳалаты.