Bul so’z shıg’ıstın’ ullı matematigi ha’m ta’biyat tanıw pa’ni alımı Al-Xorezmiy atı menen baylanıslı. Ol qunt penen arab, parsı, hind ha’m grek tillerin u’yrengen. Muxammad ibn Muso Al-Xorezmiy ja’ha’n ma’deniyatinın’ rawajlanıwına u’lken u’les qosqan ullı alım.

Al-Xorezmiy "Algebra" pa’ninin’ tiykarshısı. Onın’ "Al-kitob al –muxtasar fi hisob al-jabr va muqobala" shıg’armasındag’ı "al-jabr" so’zi latınshadan awdarg’anda "Algebra" nı an’latıp, Al-Xorezmiy tiykar salg’an jan’a pa’nnin’ atı esaplanadı.

Muxammad ibn Muso Al-Xorezmiy (shama menen 783-850-jıllar) tiykarı Xiywa qalasınan bolıp, astronomiya, geografiya ha’m basqada pa’nler menen shug’ıllandı ha’m "algoritm" tu’sinigine tiykar saldı.

"Algebra" so’zinin’ o’zi onın’ "Kitab al-Jabr val-muqobala" degen shıg’arması atınan alıng’an. Onın’ arifmetikag’a tiyisli shıg’arması Hind sanlarına tiykarlang’an bolıp, ha’zirgi ku’nde biz paydalanıp atırg’an onlıq pozitsiyalıq esaplaw sisteması ha’m usı sistemadag’ı a’mellerdin’ Evropag’a tarqalıwına sebep boldı. Alımnın’ en’ belgili shıg’arması "Juldızlar ilimi ha’m aspan deneleri" haqqındag’ı toplamı bolıp esaplanadı.

Xorezmiy a’lem sırların u’yrendi. Ol ferg’analı dostı Al-Farg’onıy menen Bag’dadta observatoriyanı basqarg’an. Observatoriyadag’ı a’sbaplar ja’rdeminde kosmos sırların, jer a’tirapın u’yrendi. Xorezmiy "Surat al-arz" atlı kitabında Afrika, Aziya ha’m Evropa qalaların anıq ko’rsetken. Muxammad ibn-Al_Xorezmiy 850-jılı Bag’dad qalasında du’nyadan ko’z jumg’an.


Tayarlag’an: Aygul Tumaeva
TİTU No’kis filialının’ studenti