Буюк шарқ мутаффакирларининг бири – Абу Райхон ал Берунийни дунёга танитган ёзма меҳнатларидан бири «Қадимий халқлардан қолган эсдаликлар» асаридир. У асарни Касбий денгизи соҳилидаги вилоятларнинг подишоҳи Қабус ибн Вушмагирга атаб ёзган.

Ушбу асарида буйук мутаффакир босқинчилик, қароқчилик йўлини тутган давлат ҳокимиятини ва сиёсий ҳукмдорларни қаттиқ қоралайди. Масалан, Ўрта Осиёга кўп аскарлари билан бостириб кирган Араб босқинчиси Кутейба Ибн Муслимнинг халқларни аёвсиз қириб ташлаш ва талон-тарож қилиш сиёсатини кескин қоралайди.

У ўз меҳнатида «Хитойда Хоразм ёзувини халқ тарихи ривоятларини ўрганган ва бошқаларга ўргатадиган инсонларни ўлтириб, йўқ қилиб юборадиган эдилар»-деб ёзади.

Абу Райхон ал Берунийни шарқда биринчилардан бўлиб глобусни ихтиро қилганлиги барчамизга маълум. Шунингдек, у астраномияга тегишли «Картаграфия», «Глобус ясаш китоби», шунингдек, унинг география ва геодезияга тегишли асарлари ҳам бор.

Беруний «Мениң қәлбим көзлердиң көргенин аңлайды»-дейди. Билим еситиў ҳәм көриў аралы ийеленетуғынлығын тастыйқлайды.

Узоқ ўтмиш тажрибаси бугун ва келажак учун ҳам фойда бериши аниқ. Бугун унут бўлган нарсалар буткуллай юқолиб кетмайди. Инсоннинг камол топишида одоб-икромлилик асосий ўринни эгаллашини унинг юқорида келтириб ўтган асарларида кўришимиз мумкин.

Буйук мутаффакирнинг инсонни комиллика элтувчи фикрлари фахат ўзи яшаган замон учун эмас, балки ҳозирги давр таълим-тарбия ишларини такомиллаштиришда муҳим аҳамият касб этади.



М.Чимбергенова
Қорақалпоғистон Республикаси
Давлат солиқ бошқармаси Ахборот
хизмати бош мутахассиси-бошқарма
бошлиғининг матбуот котиби.