Ағалы-инили саяхат етиў ушын биргеликте жөнеп кетти. Олар песинде дем алыў ушын тоғайда иркилди. Олар уйқыларынан оянған ўақытта олардың қасында тас турғанын көрипти ҳәм ол таста қандайда бир нәрселер жазылғанына көзлери түсипти. Олар тасты жақсылап тексерип көрип, ондағы жазыўларды оқып көрипти:

«Кимде ким бул тасты таўып алсаңыз, күн шығыс тәрепке, тоғайға барың. Тоғайдан өтип, дәрьяға барасыз. Сол дәрьядан жүзип арғы тәрепине өтиң. Балалары менен бирге жүрген айыўды көресиз. Ана айыўдан баласын тартып алып тоғайдың ишине арқаңызға қарамай қашың. Төбеликте жайласкан үйге көзиңиз түседи. Кимде ким сол үйге барса, бахытын табады».

Ағалы-инилилер таста жазылғанларды оқып болып, иниси гәп баслады: «Келиң, әжаға, биргеликте жолға түсейик. Бәлким, бизлер бул дәрьяны жүзип өтип, айыўдың баласын төбеликтиң артындағы үйге шекем алып барып, өз бахытымызды табармыз.

Сонда әжағасы: «Мени айыўдың баласы ушын тоғайға бармайман ҳәм буны сағанда мәсләҳәт бермеймен. Бириншиден, бул таста жазылған гәплердиң ырас яки болмаса өтирик екенлигин ҳеш ким билмейди. Бәлким, бул ҳәзиллесип жазылған шығар. Бизлер булай етип ойламаўымыз керек. Екиншиден, егер бул жерде ырас жазылған болса да, бизлер тоғайға барсақ, түн болып қалады. Бизлер дәрьяны жүзип өте алмай адасып қаламыз. Егер дәрьяны да табамыз дейик, оны қалай жүзип өтиўимиз? Бәлким, ол дәрьяның ағысы тез ҳәм үлкен дәрья болса не? Үшиншиден, егер, бизлер, дәрьяны жүзип өтсек, айыўды қалайынша анасынан тартып аламыз? Бизлер бахыт деп нени табыўымыз мүмкин? Төртиншиден, егер бизлер айыўды анасынан тартып алдық та дейик, дем алмастан оны үйге шекем қалайынша алып бара аламыз?.Бул жерде ең тийкарғы гәп жазылмаған, бизлер бул үйден қандай бахытты табамыз? Бәлким, бизлер ол жерден өзлеримиз ушын зәрүр болмаған бахыт таўсақ не болады?»

Сонда иниси: «Мениңше, бундай болмайды. Егер бул ҳақыйқат болмағанда, бул ҳакқында тасқа жазылмаған болар еди. Не жазылған болса бәри ҳақыйқат. Бириншиден, егер, бизлер ҳәрекет етип көрсек бахытсызлық болмайды. Екиншиден, егер бизлер бармасақ, бул тастағы жазыўларды басқа биреўлер оқып, тек солар ғана бахытқа ерисиўи мүмкин. Ал, бизлер болса ҳеш нәрсесиз қалып қоямыз. Үшиншиден, ҳәрекет етпесең, ислемесең, дүньяда ҳеш нәрсеге ерисе алмайсаң. Төртиншиден, Мен ҳеш нәсреден корқыўды ойламайман.»

Сонда ағасы: «Көпке жуўырған аздан бос қалады деген нақыл бар. Және де көп сөз ешекке жүк», -дейди

Иниси: «қасқырдан қорыққан тоғайға кирмейди деген ата-бабаларымыз. Және де, қыймылдаған қыр асар деген. Мен бармасам болмайды».

Сөйтип иниси жолға шығады, ал әжағасы болса аўылда қалабереди.

Иниси тоғайға аралап өтип, дәрьяны жүзип өтти. Ана айыўды көрди. Ана айыў уйықлап атырған еди. Иниси айыўдың баласын алып қашып, артына қарамастан қашты. Ол төбеликке көтерилгенде оны ҳалык күтип турғанын көрди. Халық инисин ат-арбаға мингизип, қалаға алып барды ҳәм оны патша етип сайлады.

Ол бес жыл ҳүкимдарлық қылып, халықты әдил ҳәм пәраўан басқарды. Ал, алтыншы жылы болса, басқа бир оннан да күшлирек күшке ийе болған патша қалаға ҳүжим етип, қаланы басып алды. Бул ўақыядан соң, иниси дүнья гезип жүрип әжағасынаң қасына барды.

Әжағасы аўылда бай да емес жарлы да емес орта ҳалда болып жасаған. Ағалы-инилилер бир-бирин көрип қуўанысып, басынан өткен ўақыяларды бир-бирине айтып берди.

Әжағасы: «Қара, мен ҳақ болып шықтым. Мен өмирим даўамында тыныш татыўлықта жақсы жасадым, ал, сен патша болдың, бирақ көп қыйыншылықларды бастан кеширдиң»,-деди.

Сонда иниси: «мен қапа емеспен, мен сонда тоғайға барып дурыс кылыпппан, ал мен ҳәзир жаман дәрежедемен, бирақ мениң өмиримде еслеўге арзыйтуғын ўақыялар көп болды. Ал, сенде болса олай емес».



Л.Н. Толстой
Рус тилинен аўдармалаған:
Есемуратова Сахибжамал