Ha’zirgi ku’nde mobil telefonlardın’ ha’m basqada mobil baylanıs qurallarının’ sonday tu’rleri islep shıg’arılmaqta , ha’tteki bulardın’ atqaratug’ın wazıypaları jag’ınan personal kompyuterden qalıspaydı. Bunday mobil baylanıs quralları ja’rdeminde hu’jjetler menen islesiw, muzika tın’law, video-klip ko’riw, oyınlar oynaw, ha’tteki radio esitiw ha’m televizor ko’riw mu’mkin.

Mobil telefon ha’m mobil baylanıs ortalıg’ı.
Mobil telefon – mobil baylanısta paydalanatug’ın telefon apparatı tu’ri bolıp tabıladı. Ha’zirgi ku’nde, mobil telefon klaviatura ha’m ekrang’a iye bolıp , ol kompyuter, faks apparatı, telefon apparatı, registratsiya kitapshası wazıypaların orınlawshı ko’p maqsetli abonent sistemasına aylanbaqta. Mobil baylanıs ortalıg’ı – tayanısh stantsiyalar ha’m bir topar abonentler sistemasınan ibarat bolıp, abonentlerdin’ bir-biri menen o’z-ara informatsiya almasıwın ta’miynlewshi texnikalıq qurallar kompleksi. Mobil baylanıs sistemasında barlıq mag’lıwmatlar mobil telefon arqalı elektromagnit tolqınları ko’rinisinde sımsız hawa arqalı uzatıladı.

Mobil baylanıs xızmetleri: so’ylesiw, mobil internet ha’m poshta.
Mobil baylanıs xızmetleri – mobil baylanıs quralları ja’rdeminde abonentlerdin’ so’ylesiwi, mobil internet ha’m poshta xızmetleri a’melge asırıladı.
So’ylesiw – telefon tsifrı terilgende mobil operator tayanısh stantsiyanın’ antennası shaqırıp atırg’an ha’m shaqırılıp atırg’an abonentlerdi anıqlaydı. Son’ usı informatsiya u’zip baylanıstırg’ıshqa (kommutator) jiberilip eki abonent baylanısadı ha’m usı abonentler arasında so’ylesiw (mag’lıwmat almasıw) a’melge asırıladı. Yag’nıy eki ha’reketleniwshi abonenttin’ mobil telefonlar arqalı o’z-ara so’ylesiwi bolıp tabıladı.
Mobil Internet – ha’rekettegi abonentler ushın mobil baylanıs tarmaqları arqalı Internet resurslarınan paydalanıw texnologiyası. Mobil baylanıs tarmaqlarında sorawlar ha’m so’ylesiw mag’lıwmatları informatsiyalardın’ paketli ko’rinisinde uzatıladı. Bunda joqarı da’rejeli xızmetti a’melge asırıw, a’sirese biznesti paydalı basqarıw imkaniyatı jaratıladı. Mobil Internettin’ qolaylılıg’ı sonnan ibarat, bunda paydalanıwshının’ qaysı jerde ha’m qanday jag’dayda bolıwına qaramastan ol mobil baylanıs tarmag’ı arqalı Internet xızmetlerinen paydalanıw imkaniyatına iye boladı. Mobil Internet xızmetinen paydalanıw ushın arnawlı sımsız modem qurılması yaki usı xızmet qosılg’an mobil telefon bolıwı kerek.
Mobil poshta – Internet resurslarınan paydalang’an halda abonettin’ mobil telefonı arqalı jeke elektron poshta xızmetinen paydalanıw imkaniyatı. Bunda Internet tarmag’ı ja’rdeminde a’piwayı elektron poshta xızmetinen paydalanıw sıyaqlı mobil telefonlar yaki basqa mobil baylanıs quralları arqalı qa’legen waqıtta qa’legen jerde elektron poshta xızmetinen paydalanıw, yag’nıy poshta xabarların alıw, oqıw ha’m juwap jiberiw mu’mkin.

Mobil baylanıs quralları: Smartphone, Iphone ha’m planshetler.
Ha’zirgi ku’nde mobil telefonlardın’ ha’m basqada mobil baylanıs qurallarının’ sonday tu’rleri islep shıg’arılmaqta , ha’tte bulardın’ atqaratug’ın wazıypaları jag’ınan personal kompyuterden qalıspaydı. Bunday mobil baylanıs quralları ja’rdeminde hu’jjetler menen islesiw, muzika tın’law, video-klip ko’riw, oyınlar oynaw, ha’tteki radio esitiw ha’m televizor ko’riw mu’mkin.
Smartfon (smartphone) inglis tilinen awdarılg’anda "aqıllı telefon" ma’nisin an’latadı. Funktsionallıg’ı ta’repinen qalta jeke kompyuterine jaqın bolg’an mobil telefon. Bunda qalta kompyuterinin’ barlıq wazıypaları ja’mlengen.
iPhone – to’rt diapazonlı multimedialı smartfonlar lineykası. iPhone o’zinde telefonnın’ tiykarg’ı wazıypalarınan tısqarı kommunikator ha’m internet planshetlerinin’ tiykarg’ı funktsiyaları ja’mlegen.
Internet planshetler – bul arnawlı mobil qurılma bolıp, jeke kompyuterlerdin’ klassikalıq u’lgisi bolıp tabıladı. Planshetler (ma’selen iPad) sırtqı kelbeti jag’ınan kompyuterden pu’tkilley parıq etedi. Planshetler tek g’ana ekrannan quralg’an bolıp, basqa qosımsha qurılmalar (tıshqansha, klaviatura) virtual ko’riniske iye. Planshetler tolıg’ı menen mobil baylanıs ortalıg’ı arqalı Internet xızmetlerinen paydalanıwg’a ha’m hu’jjetler menen islewge arnalg’an.

Mobil baylanıs quralları ja’rdeminde informatsiya almasıw: Bluetooth, SMS ha’m MMS.
Mobil baylanıs quralları ja’rdeminde informatsiyalardı uzatıw Bluetooth, SMS, ha’m MMS texnologiyaları ja’rdeminde a’melge asırıladı.
Bluetooth – kishi a’tiraptı qamtıwshı shegarag’a iye bolg’an sımsız baylanıs texnologiyası. Tarmaq qurılmaları arasındag’ı o’z-ara baylanıstı ha’m olardın’ internetke jalg’anıwın jen’illestiredi. Ol sonday-aq, tu’rli elektron qurılmalar ha’m kompyuterler arasında mag’lıwmatlar almasıwın an’satlastıradı. Bluetooth kishi mag’lıwmat ag’ımların uzatıw ushın arnalg’an, sonlıqtan lokal ha’m global tarmaq texnologiyalarının’ ornın basa almaydı.
SMS (Short Message Service) – qısqa xabarlar xızmeti bolıp tabıladı. Mobil baylanıs tarmaqlarında abonentlerdin’ bir-birine qısqa tekst xabarlardı uzatıw ha’m qabıl etiw xızmeti. Qısqa xabarlar dep atalıwına tiykarg’ı sebep texnologiyalıq jag’ınan bir xabardı uzatıwda 140 belgini uzatıw mu’mkin.
MMS (Multimedia Messaging Service) – GPRS texnologiyasına tiykarlang’an multimedialıq xabarlardı almasıw xızmeti. Xızmet ren’li su’wret, fotosu’wret, muzika ha’m ha’tte videoroliklerdi uzatıw ha’m qabıl etiw mu’mkinshiligin beredi. MMS texnologiyası tuwrıdan tuwrı tekstli xabarg’a su’wretler ha’m muzikanı biriktiriw mu’mkinshiligine iye. MMS – xabarlardı jiberiw-qabıl etiw ushın, MMS xızmeti telefon qurılması sonday-aq mobil baylanıs operatorı da qollanılıwı za’ru’r.
Mobil telefonlardan paydalanıw ha’m informatsiya almasıw ma’deniyatı.
Mobil telefonlar ha’m basqada mobil baylanıs qurallarınan paydalang’anda so’ylew ma’deniyatına, xabardı jazıw ha’m elektron poshtadan paydalanıw etikasına ha’mde telefon apparatınan paydalanıw qag’ıydalarına a’mel qılıw (boysınıw) za’ru’r. Telefon arqalı qolaysız so’zlerdi so’ylew, tu’rli a’depsiz xabarlardı jiberiwden saqlanın’.