“Awırıw qalsada a’det qalmaydı” dep biykar aytpag’an shıg’ar. Ayırım unamsız a’detler tistin’ awırıwına da alıp keledi. Onın’ zıyanın bilsekte nemquraylıq penen qarap itibar bere bermeymiz, al tisimiz awırg’an waqıtta a’tten’ depte qalatug’ınımız ras. Mine usınday a’detler kesirinen tisimiz kesellenip, qattı awırıp tu’siw menen tamamlanıwı mu’mkin. Bul unamlı emes a’lbette. Qa’ne onda usı a’detler qanday eken?! Ko’rip shıg’ayıq.

Temeki shegiw. Bul a’detten tek tis g’ana zıyanlanbaydı. Tis penen onın’ etlerin ha’lsiretip, son’ ha’tte tistin’ shirip tu’sip qalıwına alıp keledi ekenin du’nya tis emlewshileri qayta-qayta aytadı. Temeki quramındag’ı nikotin tistin’ emalına jabısıp, kariestin’ shıg’ıwına ta’sir etedi.

Tis tazalag’ıshtan paydalanıw (tayaqsha). Tiykarınan tis arasın tazalaw durıs, biraq qa’nshelli durıs tazalaymız? Ag’ashtan islengen ushqır tis tazalag’ısh etti qanatıp jiberiwi mu’mkin. Onın’ ushına jıynalg’an mikroblardı qanag’an jerge tiygizgennen son’ et asqınıp, isinip ketedi. Sonlıqtan tis tazalag’ıshtan durıs paydalanıw maqsetke muwapıq.

Qattı tis shyotka. Ko’plegen adam tis shyotkasın satıp alıw waqtında onın’ ja’nede qattı bolıwın qa’leydi. Biraq bul qa’telik. Ol tis qaptalındag’ı qorg’awshı etlerdi qanatıp, sarg’aytıp, ha’lsiz bolıp tu’siwine alıp keledi. Qattı tis tazalag’ısh (shyotka) iyilmeydi, sonlıqtan awız boslıg’ının’ ayırım jerlerine tiymeydi.

Piste (semishki) Piste tistin’ emalın ketiredi. Pisteden keyin suwıq yamasa ıssı suw ishiw aqıbeti tis awırıwına alıp keliwi mu’mkin.

Qattı zatlardı tis penen julıp alıw. Qayshını izlep tabıwg’a erinetug’ınlar ko’binese kiyim etiketkasın, tigis jibin tis penen u’zip jiberedi. Bunın’ kesirinen sol zatlardın’ tu’rli zıyanlı mikrobarın awızg’a jıynaladı. Bul a’sirese balalarg’a zıyanlı.

Tis qayraw. Bul a’detti meditsinada – bruksizm dep ataydı. Bunda bar o’shin tisinen alatug’ınday qayrap, jaq su’yeklerine ku’sh tu’sirip, tislerdin’ qıysayıp o’siwine alıp keledi.


Su’wret: afamily1.vcmedia.vn