Bu’gingi ku’nde internet paydalanıwshılarının’ ko’pshiligi sotsiallıq tarmaqlardan dizimnen o’tip o’z akkauntın ashqan. Xabar tasıwda belsene bolg’an bul xızmet sisteması paydalanıwshının’ is ha’reketlerin qaldırmay ekinshi bir paydalanıwshılarg’a tarqatadı , kerek bolsa mikrobloglarda jazılg’an tekstler sa’ykesligin tekserip, usıg’an uqsag’an pikirlerdi bir jerge ja’mlep beredi. Yag’nıy bul xızmet tu’ri ha’zirgi waqıtta doslar arasındag’ı qarım qatnaslardı ko’pshilikke ja’riyalaw ushın xızmet etpekte. Sonlıqtan ha’zirgi waqıtta sotsiallıq tarmaqtan paydalang’anda nelerge itibar beriwimiz kerek? Nelerge a’mel qılıwımız kerek? Bundag’ı ha’r bir is ha’reket tarmaq arqalı basqa paydalanıwshılarg’a ja’riyalanıwın bilemizbe?

İnternet tarmag’ındag’ı interaktiv saytlar bu’gingi ku’nde ko’pshilik paydalanıwshısına iye bolıp tabıladı. Sonlıqtan bunday veb saytlar arasındag’ı ba’sekide barg’an sayın artıp, paydalanıwshılardın’ kewlinen shıg’ıp kelmekte. Mine usınday interaktiv veb saytlar qatarına bu’gingi ku’nde sotsiallıq tarmaqlarda kiredi. Sotsiallıq tarmaq paydalanıwshılar auditoriyasının’ ko’pshiligin jaslar quraydı. Sonlıqtan bul tarmaq u’stinde islep atırg’an sayt xızmetkerleri jaslar psixologiyasın teren’ u’yrenip, solardın’ qızıg’ıwshılıqların bir jerge ja’mlep, bir sistemag’a aylandırdı. Mine usı sistema doslar arasındag’ı sistema bolıp tabıladı. Facebook, Moy Mir, odnoklasniki saytları mısalında ko’retug’ın bolsaq bul saytlar paydalanıwshıları ekinshi bir adamg’a doslasıw maqsetinde sorawnamalıq usınıs jiberedi. Jiberilgen usınıs ekinshi bir adamg’a barıp, onı dos retinde qabıllaw yamasa qabıllamawdı usı paydalanıwshı sheshedi. Bul tarmaqlarda qabıllag’an paydalanıwshılar o’z ara dos dep ju’ritiledi. Sotsiallıq tarmaqlarda jazılg’an ha’r bir pikirler, mikrobloglar ha’m basqada xızmetler sotsiallıq tarmaqtag’ı is ha’reket bolıp esaplanadı. Al bul is ha’reketler paydalanıwshının’ doslarına birdey waqıtta ja’riyalanadı. Mısalı Y. atlı paydalanıwshının’ jazg’an mikroblogı barlıq doslarına ja’riyalanadı. Al dosları bug’an juwap retinde o’z pikirin(kommentariya) jazıwı mu’mkin. Pikirler izbe izligi bir neshe ku’n, ay ha’tte jıllar dawamında talqılanıwı mu’mkin. Y. atlı paydalanıwshı doslar arasındag’ı su’wretlerdin’ birin unatıp “unatıw” tu’ymesin basıp o’z is ha’reketlerin dawam ettiredi.

Jeke informatsiyaların’ız kerek waqtında ha’mmege ja’riyalanıwı mu’mkinligin bilesizbe?
Joqarıda atap o’tilgen Y. atlı paydalanıwshının’ jeke xabarları, mikroblogları, foto-ların basqa bir adam qolg’a kiritiwdi maqset qılıp aladı ha’m sol adamdı sotsiallıq tarmaqtan izleydi. Sotsiallıq tarmaqtan sol adamdı tawıp alıp ap-an’sat jeke informatsiyaların qolg’a kiritedi. Yag’nıy Y. isimli paydalanıwshı eger sotsiallıq tarmaqta islengen ha’reketleri qa’nshelli ko’p bolsa, ol haqqında sonsha mag’lıwmatqa iye bolıw an’sat boladı.

Al siz sotsiallıq tarmaqta o’z is ha’reketlerin’izge itibarsız bolsan’ız ayırım mashqalalar kelip shıg’ıwı mu’mkin. Mısalı Y. isimli jigit bir qızdı haqıyqıy o’mirde unatıp qaldı. Al sol qızg’a Y. isimli jigit tuwralı mag’lıwmat kerek boldı ha’m sol qız Y. isimli jigitti sotsiallıq tarmaqtan tawıp, onın’ is ha’reketlerin gu’zetiwi mu’mkin. Mısalı Y. isimli jigit 1 jıl aldın basqa qızdı unattı, og’an mikrobloglar arqalı pikirler jazdı al ol qızda juwap retinde su’wretlerine pikirler jazdı. Mine ko’rip turg’anımızday 1 jıl aldıng’ı waqıyalardı sotsiallıq tarmaq ele ja’riyalap atır. O’tken iske salawat degen naqıl sotsiallıq tarmaqlarg’a aytılmag’an sıyaqlı. Mine aqıbetinde Y. isimli jigittin’ unatqan qızı Y. haqqındag’ı barlıq mag’lıwmatlarg’a iye boldı. Kerek bolsa onın’ psixologiyasında u’yrenip aldı, usı sotsiallıq tarmaqtag’ı is ha’reketinen.

Sonlıqtan o’mirimizde bolıp atırg’an jan’alıqlardı tolıg’ı menen sotsiallıq tarmaq arqalı jetkerip otırsaq, bunın’ aqıbeti joqarıdag’ıday unamsız jag’daylarg’a da alıp keliwi mu’mkin. Al bunday unamsız jag’daylardın’ aldın alıw ushın burın jazılg’an mikrobloglardı, kommentariyalardı reti menen o’shirip turıw maqsetke muwapıq. Sonday aq unamsız fotoko’rinisler, a’depsiz so’zlerdi jazbaw kerek. Sonday-aq sotsiallıq tarmaq arxivinde saqlanıp atırg’an so’ylesiwlerdi (chatlar) o’shirip turıw kerek. Sebebi parolin’izdi bilip qoyg’an basqa bir adam (paydalanıwshı) sizin’ jeke o’mirin’izdegi qarım qatnasların’ızdı ap-an’sat qolg’a kiritiwi mu’mkin.
Sonlıqtan sotsiallıq tarmaqtag’ı is ha’reketlerge nemquraylıq penen qaramayıq.

Hesh bir adam o’zinin’ jeke o’mirine bo’ten adamnın’ aralasıwın qa’lemese kerek. Sonlıqtan sotsiallıq tarmaqtın’ paydası menen mine usınday unamsız ta’replerinin’de ko’p ekenligin umıtpawımız lazım.


B. Kalmuratov