Apple Inc – jeke ha’m planshet kompyuterler, audiopleyerler, telefonlar menen bag’darlamalar islep shıg’arıwshı amerikalıq korporatsiya. Onın’ bas imaratı – Kaliforniya shtatındag’ı Kupertino qalasında jaylasqan. Kompaniyanın’ ataqlı o’nimleri kompyuterlerdin’ Macintosh tarmag’ı, iPod, iPhone ha’m iPad bolıp tabıladı. 2011 jıldın’ avgust ayında Apple kompaniyası du’nyadag’ı en’ qımbat kompaniya bolıp tanılg’an.

1976 jılı 1 aprelde Kaliforniyanın’ Kupertino qalasında kompaniyag’a tiykar salıng’an. 1977 jıldın’ 3 yanvarında korporatsiya retinde dizimnen o’tken. 30 jıl dawamında kompaniyanın’ atı Apple Computer, Inc. bolg’an. 2007 jılı 9 yanvarda “Computer” so’zi alıp taslandı.

Tariyxı
Korporatsiyanın’ tiykarın Stiv Djobs, Stiv Voznyakov ha’m Ronald Weyn salg’an. Voznyakovtın’ o’zi islep shıqqan kompyuter da’slep ko’pshilikke Homebrew Computer Club-ta ko’rsetilgen edi. Bul Apple I jeke kompyuteri edi. Usıg’an shekem 1974 jılı “Altair 8800” kompyuteri shıqqan edi, biraq olar jeke kompyuter retinde texnikalıq jag’ınan juwap bermeytug’ın edi. 1970 jıllardın’ aqırı 1980 jıllardın’ basında Apple II kompyuterinin’ du’nya boyınsha millionlag’an danası satıldı.

1980 jılları Apple tiykarında Apple III jobasının’ shıg’arılıwı sa’tsiz boldı. 1981 jılı Voznyak avtoko’lik apatına ushırap waqtınsha jumıs islemedi. Usı waqıtta Apple III-tin’ satılıwına baylanıslı qıyınshılıqlar ha’m mashqalalar ushın Djobs 40 xızmetkerin jumıstan bosatıwına tuwrı keldi. Al baspaso’zlerde kompaniyanın’ jaqın arada jabılıwı haqqındag’ı so’zler payda boldı.

1984 jılı Apple firması o’zinin’ da’slepki jan’a 32 razryadlı Macintosh kompyuterlerin usındı. Son’ kompaniya usı kompyuterlerdin’ seriyaların shıg’arıw menen shug’ıllandı. Macintosh kompyuterleri firmalıq operatsiyalıq sistema menen u’skenelengen Motorola protsessorı tiykarında islep shıg’arılg’an.

2001 jılı 23 oktyabrde Apple iPod audiopleyerlerin islep shıg’ardı. Ol ko’pshilik kewlinen shıg’ıp, muzikalıq pleyerlerdin’ aldıng’ı qatarında boldı. 2009 jılı sentyabr ayında o’tkerilgen sanaw boyınsha 220 millionnan aslam, iPod satılg’an. 2007 jıldın’ yanvar ayında firma sensorlı iPhone smartfonların usınıp, 2010 jılı satıwg’a iPad planshetli kompyuterin islep shıg’ardı. Usı jan’a o’nimnin’ shıg’arılıwı arqasında Apple-din’ finanslıq jag’dayı ku’sheyip, 2011 jılı du’nyadag’ı en’ qımbat kompaniyag’a aylandı.

Atı
Firmanın’ termini “apple” inglisshe so’z bolıp, qaraqalpaqsha awdarması alma (miywe atı). Onın’ logotipinde de alma miywesinin’ su’wreti sa’wlelengen. “Apple” atın Stiv Djobs qoyg’an. Sebebi ol usıg’an shekem alma fabrikasında jumıs islep, miywe dietasın qabıl etken. Djobs bul so’zdi qulaqqa jag’ımlı dep esaplag’an. Al Macintosh – AQSHta satılatug’ın alma tu’ri bolıp, Stiv Djobs kompaniyag’a kelgenge shekem Macintosh jobasının’ jetekshisi Djef Raskinnin’ unatqan alma tu’ri bolg’an.

Logotipi
Apple-din’ en’ birinshi logotipin R. Weyn islep shıqqan. Bul İsaak Nyutonnın’ alma tereginin’ astında otırg’an ko’rinisi bolg’an. Keyin Rob Djanoff bir jag’ı tislengen, almanın’ su’wretin usınıp, ol 1976 jıldan 1998 jılg’a shekem qollanılg’an. Keyin almanın’ ren’in qarag’a o’zgertti. Bul logotip 1998 jıldan berli qollanılıp kelmekte.

Apple Aktsiyaları NASDAQ birjasında ha’m Londonnın’ qor birjasında satıladı. 2011 jıldın’ basında satılg’an aktsiyalardın’ ulıwma san921,28 mln dana.

O’nimleri ha’m iskerligi
Kompaniya o’nimlerinin’ bir bo’legin o’zine tiyisli du’kanlar tarmag’ı arqalı satadı (ha’mmesi 324 du’kan, AQSHta, Kanadada, Ulıbritaniyada ha’m t.b). Ha’zirgi waqıtta Apple kompaniyasının’ tiykarg’ı o’nimleri: iPhone uyalı telefonları, iPad planshetli kompyuterleri, MacBook, MacBook Pro, MacBook Air, Mac mini, iMac, Mac Pro jeke kompyuterleri, Apple TV multimediyalıq pleyeri, iPod Shuffle, iPod nano, iPod classic ha’m iPod touch ıqshamlı multimediyalı pleyerleri ha’m t.b. Sonın’ menen bir qatarda usı o’nimlerge arnalg’an aksessuarlardı ha’m bag’darlamalıq ta’miyinleniwlerdi de islep shıg’aradı.


Paydalanılg’an a’debiyatlar:
1. Linzmayer, Ronald W. (1999). Apple Confidential: The Real Story of Apple Computer, Inc.
2. Знакомтесь: компьютер// Под ред. В. М. Курочкина – М: Мир, 1989, ISBN 5-03-001147-1
3. Знакомтесь: компьютер. Пер: с англ. Под. Ред. и с предисл В. М. Курочкина – М: Мир, 1989- 240 с, ISBN 5-03-001147-1


Bekan tayarladı.