Kompyuter paydalanıwshılarının’ derlik ko’pshiligi bu’gingi ku’nde “virus” degen tu’sinikti jaqsı biledi.

Kompyuter virusı – bul bag’darlamashı ta’repinen du’zilgen, kompyuter iskerligine, programmalarına kesent etiwshi ha’m o’z-o’zinen ko’beyiwshi kishi programma. Bul programmalar (viruslar) tiykarınan internet tarmag’ı ha’m informatsiya tasıwshılar (fleshka) arqalı paydalanıwshı kompyuterine kiredi.

Al viruslarg’a qarsı gu’resiwshi programma “antivirus” dep ataladı.

Viruslar kompyuterge ha’r tu’rli ta’sir ko’rsetedi. Bazıları kompyuterdegi fayllardı nusqalap, tiykarg’ısın jasırıp taslasa (скрытый qılıp), ayırımları operativ yadtın’ ko’p bo’legin iyelep, kompyuter islew tezligin pa’seytirse, ja’ne bir tu’rleri sistemalı fayllardı o’shirip taslaydı. Qullası viruslar kompyuter islewine zıyanın tiygizedi.

Kompyuter viruslarının’ ko’p ushırasatug’ın tu’rleri menen tanıstıramız:

Troyanlar (Trojan Horses) – bul virus tu’rin bu’gingi ku’nde “qa’siyetsiz sawg’a” dep ataydı. Troyanlar a’dette internet tarmag’ı arqalı tarqaladı. Troyanlar o’z-o’zinen ko’beymeydi, biraq kompyuterin’iz qa’wipsizligine kesent beredi: yag’nıy kerekli mag’lıwmatlardı o’shirip taslawı, kompyuterdegi mag’lıwmatlardı qandayda bir ma’nzilge jiberiwi, internetke ruxsatsız baylanısıwlardı a’melge asırıwı mu’mkin.

Qumırısqa viruslar (Worms) – Qumırısqa viruslar o’z atına ılayıq ju’da’ tez-tez o’zinen-o’zi ko’beyiwshi viruslar. Ko’binese elektron poshta arqalı kompyuterge jug’ıp, informatsiya tasıwshılar (fleshkalar) arqalı bir kompyuterden ekinshisine jug’adı. Kompyuterge zıyanı ko’p. Bul tu’rdegi viruslar operatsiyalıq sistemanın’ ha’lsiz jerlerine hu’jim etedi.

Boot sektor virusları (Bootsector viruses) – Bul tu’rdegi viruslar kompyuterdin’ iske kirisiwi (zagruzka) ushın paydalanatug’ın qattı disktin’ (vinchester) arnawlı bo’limin isten shıg’aradı. Bul virus kompyuterin’izdi zıyanlag’annan son’, kompyuter islemey qalıwı mu’mkin.

Makro viruslar (Macro viruses) – Makro viruslar o’zlerinin’ tarqalıwı ushın bir programmanın’ makro programmalastırıw tilinen paydalanatug’ın viruslar. Olar a’dette Microsoft Word ha’m Excel hu’jjetlerine zıyan keltiredi.

Operativ yadta jasawshı viruslar (Memory Resident Viruses) – Bul viruslar kompyuterdin’ operativ yadında (RAM) jasaydı ha’m zıyanlı ha’reketlerin a’melge asıradı. A’dette olardı iske tu’siriw ushın basqa viruslardan paydalanıladı.

Rookit virusları (Rookit viruses) – Rookitler viruslar arasındag’ı en’ qa’wiplisi. Olar jasırınıp turıwg’ada ju’da sheber. Ayırım rookitlerdi antivirislar anıqlay almaydı, sebebi olar operatsion sistema faylları retinde ko’rsetiledi. Rookitler a’dette troyanlar ta’repinen kompyuterge jug’adı.

O’zgeriwshen’ viruslar (Polymorphic viruses) – Bul viruslar o’z-o’zinen ko’beyiw menen bir qatarda o’zlerinin’ kodların ha’m o’zgertip turadı. Bul tu’rdegi viruslardi anıqlaw antiviruslar ushın qıyın bolıwı mu’mkin.