Ha’r qanday millet o’zligin teren’ an’law ha’m milliy qa’diriyatların qa’sterlep saqlawda joqarı ma’newiyatqa jetisiwi kerek. Bunda ko’rkem a’debiyattın’ bahalı jemisi, insaniyat ushın ruwxıy azıq bolg’an - kitaplardın’ ornı girewli.

Mine usı bag’darda, a’sirese ”Abatlıq kewilden baslanadı” degen printsip tiykarında bıyılg’ı ”Abat turmıs jılında ma’mleketimizde kitapqumarlardın’ sanının’ arttırıw isleri ken’ jolg’a qoyılıp, barlıq oqıw orınların milliy ha’m ja’ha’n a’debiyatı kitapları menen ta’minlew ilajları ko’rilmekte.

Ku’ni-tu’ni shegarada turıp, Ana watannın’ muqaddes topırag’ın qorg’awshı qırag’ı ko’z shegarashılar sıyaqlı, xalıqtın’ ruwxıy du’nyasın, sana-sezimin milliy ideologiyag’a saya salıwshı g’a’rezli ko’z-qaraslardan qorg’ap, milliylik ha’m o’zlik tu’siniklerin ulıg’lap, insaniylıq ha’m patriotlıq tuyg’uların ko’rkemlep, obrazlı xarakterde xalıqtın’ kewil to’rine qonımlı tu’rde jetkerip beriw ushın tu’nleri kirpik qaqpay qa’lem terbetip do’retiwshilik jolının’ un’qır-shun’qırına to’zim bermey kiyatırg’an jazıwshı-shayırlardın’ xalıq arasında hu’rmeti ayrıqsha ba’lent.

Usınday za’berdes , sheber do’retiwshilerden biri, poeziyanın’ jarq etip ko’zge ko’ringen juldızı, shayır- Baxtiyar Genjemuratov.

Baxtiyar Genjemuratov qaraqalpaq poeziyasında XX a’sirdin’ song’ı jıllarında, qa’lemin tulpar qılıp shawıp kelgen bolsa, XXI a’sirge kelip bul tulpardın’ doynag’ınan ot shaqnap, poeziyanın’ shın’ına shıqtı.

A’sirese onın’ 2012-jılı ”Qaraqalpaqstan” baspasınan jarıq ko’rgen ”Saylandı shıg’armaları”n oqıp ko’rip, shayırdın’ o’zine ta’n bolg’an do’retiwshiliginin’ jan’a qırların tapqanday bolasız. Bul haqqında usı kitapqa alg’ı so’z jazg’an F.İ.D. proffessor Quwanıshbay Orazımbetov bılay deydi:

”...Saylandı shıg’armalar toplamın paraqlag’an sayın shayır shıg’armalarının’ jan’a ta’replerin ashqanday, shayır do’retpeleri jan’asha tu’s alg’anday tuyıla beredi.”

Ba’rin aytpa, birin ayt degenindey, Q. Orazımbetovtın’ “okeannın’ suwı mol ekenin an’law ushın onın’ jag’asında turıp qolın’ menen betin’di shayıw jetkiliksiz. Og’an su’ngiw kerek, shomılıw kerek. Sonda g’ana onı ja’n-ta’nin’ menen sezesen’. Sol aytqanınday sizgede B. Genjemuratovtın’ poeziya okeanına shomılıwın’ızdı, onın’ da’min tatıp ko’riwin’izdi, shayırdın’ sezimler du’nyasının’ esigin ashıwın’ızdı tileymen. Aqırı, bul onın’ az emes ko’p emes 30 jıllıq tınımsız miynetinin’ jemisi” degen so’zleri mag’an ta’sir etkeni sonshelli, kitaptı bar ıqlasımdı berip oqıp shıqtım ha’m du’nyanın’ biypayanlıg’ın, o’mirdin’ mazmunın jan’a boyawlarda qayta tanıdım. Shayır o’z sırların ko’rkem bayanlaw arqalı bolmıstın’ pinhamı sırların barınsha ashıp bere alg’anday.

Kitap tematikalıq jaqtan bo’limlerge ajıratılıp, ol ”Mag’an yar bolg’aysan’ pa’rwardigarim”, ”Sen menin’ tajım-taxtım”, ”O’giz da’rya bitikleri” ”Bir tu’sinikke sıymaydı du’nya”, ”Limonnın’, almanın’ ha’m qardın’ iyisi”, ”Jalg’ızdı jaratpa taslardı jarat”, ”Sızıqlarg’a jayg’aspaydı ses”, ”Sentyabr samalları”, ”A’lwidax, perishtem a’lwidax”, ”Qa’lbimde ayaz bar altın kelbetli”, ”Ju’regimde sayraw baslandı”, ”Aylı tu’nge qaytaman endi” atamasındag’ı bo’limlerden ibarat. Bul atamalardın’ o’zi-aq, kitap oqıwshının’ dıqqatın tartıp, kitaptag’ı barlıq qosıqlardı ja’n-ta’nin’ menen oqıwg’a sharıqlaydı.

Toplam oqıwshılardın’ qolına tu’skennen keyin, bul oqıwshılardın’ en’ ko’p ha’m en’ da’slep tiline tu’sip, kewline mo’rlengen qosıq , shayırdın’ ”Ha’r nazlı qa’demin’e” qosıg’ı boldı:

Ha’r nazlı qa’demin’e,
Tas jollar tan’lanar,
Tan’layın qag’ıp:
”Pax,pax,pax!..”

Anaw biz o’kshen’nen qadalg’an ornı,
Qıdıg’ın keltirgen ko’gis taslardın’:
”Ax, ax...”

Tas qılıp jaratsa bizdi qudayım,
Ju’rgen jolların’a to’seler edim,
O’kshelerin’di su’yip:
”Wax...”

Usı jılı QMU janındag’ı Berdaq atındag’ı muzeyde bolıp o’tken ruwxıylıq keshesine o’zbek jazıwshısı G’ulam Ka’rimiy miyman bolıp kelgen edi. Sol mu’nasibet penen qaraqalpaq jazıwshı shayırları K. Karimov, J. İzbasqanov, X. Dawletnazarov, O. Abduraxmanov ha’m universitetimiz oqıtıwshısı B.Genjemuratov ta bul ushırasıw keshesine mirat etildi.

Shayır B.Genjemuratov jıynalg’anlardın’ sorawları menen biz so’z etip otırg’an ”Ha’r nazlı qa’demin’e” qosıg’ın oqıp berdi.

Ju’zikke qas qanday jarassa, shayırg’ada o’zi jazg’an qosıqtı o’zi oqıwı sonday jarasadı, a’sirese B. Genjemuratovqa. Ha’tte, universitet ja’ma’a’ti de shayırdın’ qosıg’ın onın’ o’z awzınan esitiwge ıntıq bolıp ju’redi.

Shayır sol waqıtta ha’tteki usı qosıqtın’ do’reliwine sebep bolg’an qızıqlı waqıyanı da aytıp berdi.

Tap usınday qızıqlı waqıyag’a baylanıslı do’regen qosıqlarının’ biri
”Professor Qurbanbay Ja’rimbetovtın’ sha’kirtine ta’sellesi” qosıg’ı da toplamnan orın alg’an

”U’sh” alg’an student dalada qalmas.
Ol direktor bolar, mu’g’allim bolmas...

Shayır ha’r bir qosıg’ın janlı turmıs tiykarında jazıp, onı qurg’aq su’wretlemesten, ju’rek sezimleri menen suwg’arıp o’z qosıqlarına jan endiredi. Sonlıqtanda shayırdın’ qa’leminen tamshı bolıp tu’sken qosıqlarının’ barlıg’ı da o’z oqıwshılarına iye. Solay eken jazıwshı haqqında ha’r qanday maqtaw artıqsha.


Ja’rimbetova Maryam
QMU studenti.